گفت‌وگو با دکتر نگین کثیری، مجری طرح

خبرنگار: سرکار خانم دکتر، لطفاً در ابتدا توضیحی درباره این طرح پژوهشی و ضرورت اجرای آن بفرمایید.دکتر نگین کثیری:آسیب‌های ناشی از سوزن و اجسام تیز یکی از مهم‌ترین مخاطرات شغلی کادر درمان محسوب می‌شود که می‌تواند منجر به انتقال عفونت‌های خطرناکی مانند هپاتیت B، هپاتیت C و HIV شود. شواهد ملی و بین‌المللی نشان می‌دهد که شیوع این آسیب‌ها در میان کارکنان نظام سلامت قابل توجه است و هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم زیادی به سیستم سلامت تحمیل می‌کند. بر همین اساس، این طرح با هدف ارزیابی اثربخشی یک مداخله آموزشی ساده و قابل اجرا برای کاهش این آسیب‌ها در یکی از بیمارستان‌های آموزشی شهر تهران طراحی و اجرا شد.

خبرنگار: این مطالعه با چه روشی انجام شد و چه گروهی را شامل می‌شد؟دکتر کثیری:این پژوهش از نوع کارآزمایی بالینی با طراحی قبل و بعد بود و بر روی ۱۲۸۶ نفر از کارکنان کادر درمان انجام شد. مداخله آموزشی شامل برگزاری یک جلسه آموزشی حضوری و همچنین طراحی و نصب پوسترهای آموزشی بزرگ و در معرض دید در ورودی و خروجی بیمارستان بود. شاخص اصلی مورد بررسی، بروز آسیب‌های نیدل‌استیک، اجسام تیز و پاشش‌های عفونی در شش ماه قبل و شش ماه بعد از مداخله بود که بر اساس گزارش‌های واحد کنترل عفونت ثبت و تحلیل شد.

خبرنگار: نتایج اصلی این طرح چه بود؟دکتر کثیری:یافته‌های مطالعه نشان داد که میزان بروز آسیب‌های ناشی از سوزن و اجسام تیز پس از اجرای مداخله آموزشی به‌طور معناداری کاهش یافت. به‌طوری‌که بروز این آسیب‌ها از ۱۰.۵۸ درصد قبل از مداخله به ۷.۸۵ درصد بعد از مداخله رسید. این کاهش از نظر آماری معنی‌دار بود و نشان داد که حتی مداخلات آموزشی ساده و کم‌هزینه نیز می‌توانند نقش مؤثری در ارتقای ایمنی شغلی کارکنان سلامت داشته باشند.

خبرنگار: آیا عوامل فردی یا شغلی در بروز این آسیب‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای داشتند؟دکتر کثیری:یکی از نکات مهم مطالعه این بود که پس از تحلیل داده‌ها، ارتباط معنی‌داری بین متغیرهای دموگرافیک و شغلی مانند سن، جنس، سابقه کار، عنوان شغلی و محل خدمت با بروز آسیب‌ها مشاهده نشد. این یافته نشان می‌دهد که آموزش می‌تواند به‌عنوان یک مداخله فراگیر و مؤثر، بدون توجه به ویژگی‌های فردی یا شغلی، در تمام گروه‌های کادر درمان کاربرد داشته باشد.

خبرنگار: این طرح چه دستاورد کاربردی برای نظام سلامت دارد؟دکتر کثیری:مهم‌ترین دستاورد طرح، ارائه یک الگوی مداخله‌ای ساده، کم‌هزینه و قابل تعمیم به سایر مراکز درمانی کشور است. کاهش آسیب‌های نیدل‌استیک علاوه بر حفظ سلامت کارکنان، منجر به کاهش هزینه‌های درمانی، کاهش اضطراب شغلی و افزایش بهره‌وری نیروی انسانی می‌شود. از این منظر، نتایج این طرح می‌تواند مستقیماً در سیاست‌گذاری‌های حوزه ایمنی و بهداشت شغلی کادر درمان مورد استفاده قرار گیرد.

خبرنگار: اشاره کردید که این طرح به‌عنوان یک طرح اثرگذار شناخته شده است؛ لطفاً در این باره توضیح دهید.دکتر کثیری:بله، خوشبختانه با توجه به نتایج معنادار، کاربردی و قابلیت تعمیم بالای این مداخله، این طرح به‌عنوان یک طرح اثرگذار در سطح وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مورد توجه قرار گرفت و به تصویب رسید. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت رویکردهای پیشگیرانه مبتنی بر شواهد علمی و تأکید وزارت بهداشت بر ارتقای ایمنی شغلی کادر درمان است.

خبرنگار: در پایان اگر نکته‌ای باقی مانده، بفرمایید.دکتر کثیری:با توجه به شیوع بالای آسیب‌های نیدل‌استیک در کشور و هزینه‌های انسانی و اقتصادی آن، توصیه می‌شود مداخلات آموزشی مستمر و خلاقانه، به‌ویژه روش‌های ساده‌ای مانند آموزش‌های محیطی و پوسترهای هدفمند، به‌طور گسترده در بیمارستان‌ها اجرا شود. نتایج این طرح نشان داد که سرمایه‌گذاری در آموزش، یکی از مؤثرترین راهکارها برای حفظ سلامت کادر درمان و ارتقای کیفیت نظام سلامت است.